Dünyada Yaşlı Dostu Şehirler – Küresel Perspektif ve Örnekler
Günümüzde dünya genelinde şehirler, yaşlı nüfusun artan ihtiyaçlarına cevap verebilmek için “yaşlı dostu” olma yönünde önemli adımlar atmaktadır. Yaşlı dostu şehirler, yaşlı bireylerin güvenli, konforlu ve bağımsız bir yaşam sürdürebilmeleri için tasarlanmış altyapı, hizmet ve sosyal programlar sunar. Bu yazıda, yaşlı dostu şehir kavramını, bu şehirlerin temel özelliklerini, avantajlarını ve küresel örneklerini ele alıyoruz.
1. Yaşlı Dostu Şehir Nedir?
Yaşlı dostu şehirler, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen, erişilebilirlik, güvenlik, sosyal katılım ve sağlık hizmetleri gibi alanlarda özel düzenlemeler yapan şehirlerdir. Bu şehirlerde, kamu ulaşımından park alanlarına, sağlık hizmetlerinden sosyal etkinliklere kadar her alanda yaşlı bireylerin ihtiyaçları göz önünde bulundurulur.
2. Temel Özellikler ve Uygulamalar
- Erişilebilirlik: Rampalar, geniş kaldırımlar, uygun toplu taşıma araçları ve engelsiz binalar.
- Güvenlik: Aydınlatmanın yeterli olduğu sokaklar, acil durum çağrı sistemleri ve düşük suç oranları.
- Sağlık Hizmetleri: Kolay erişilebilen sağlık merkezleri, evde bakım hizmetleri ve düzenli sağlık taramaları.
- Sosyal Katılım: Yaşlılar için sosyal etkinlikler, kültürel programlar ve topluluk destek grupları.
- Ulaşım ve Mobilite: Düşük maliyetli ve engelli dostu toplu taşıma sistemleri, park alanlarının düzenlenmesi.
3. Küresel Örnekler
Dünyada birçok şehir, yaşlı dostu uygulamalarla dikkat çekmektedir. Örneğin:
- Japonya: Japon şehirleri, yaşlı nüfusun yüksek olduğu bir ülke olarak, erişilebilirlik ve toplu taşıma konusunda örnek teşkil etmektedir.
- İskandinav Ülkeleri: İsveç ve Norveç gibi ülkelerde, yaşlılar için özel tasarlanmış sosyal programlar ve sağlık hizmetleri bulunmaktadır.
- Avrupa Şehirleri: Amsterdam, Stockholm ve Kopenhag gibi şehirler, yaşlı dostu altyapıları ve çevre düzenlemeleriyle öne çıkmaktadır.
4. Yaşlı Dostu Şehirlerin Avantajları
Yaşlı dostu şehirler, yalnızca yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmakla kalmaz, aynı zamanda tüm toplumun refahını destekler:
- Güvenli ve erişilebilir bir yaşam ortamı sağlar.
- Sosyal izolasyonu azaltır ve toplumsal katılımı teşvik eder.
- Sağlık hizmetlerine hızlı erişim sayesinde, kronik hastalıkların erken teşhisi mümkün olur.
- Ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliği destekler.
5. Geleceğe Yönelik Stratejiler
Yaşlanan nüfus ve demografik değişim ışığında, şehir planlamacıları ve yerel yönetimler yaşlı dostu şehir politikalarını benimsemeye devam etmektedir. Teknoloji, akıllı şehir uygulamaları ve sürdürülebilir altyapı projeleri, gelecekte yaşlı dostu şehirlerin daha yaygın hale gelmesine yardımcı olacaktır.
Sonuç
Dünya genelinde şehirler, yaşlı nüfusun artan ihtiyaçlarına cevap verebilmek için kapsamlı stratejiler geliştirmekte ve uygulamaktadır. Erişilebilirlik, güvenlik, sağlık hizmetleri ve sosyal katılım gibi unsurlar, yaşlı dostu şehirlerin temel yapı taşlarıdır. Bu uygulamalar, yalnızca yaşlı bireylerin değil, tüm toplumun yaşam kalitesini yükseltir ve sürdürülebilir kalkınmaya katkıda bulunur.
Web sitemiz, küresel demografik değişimler, yaşlı dostu şehir politikaları ve sağlıklı yaşlanma stratejileri hakkında güncel araştırmalar, uzman görüşleri ve uygulamalı öneriler sunarak, ziyaretçilerimizin bu önemli konuda bilinçlenmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.
Bilim ve teknolojideki gelişmelerin sağlık hizmetlerine etkisiyle, 1950-2000 yılları arasında dünya genelinde yaşam süresi 20 yıl artmıştır. Önümüzdeki yıllarda da bu artışın sürmesi beklenmektedir. Yaşam süresinin uzaması, bir anlamda bireyin ve organizmanın yaşlanması anlamına gelmektedir. Zaman içinde insan vücudunda görme, işitme ve hareket yeteneği gibi fonksiyonlarda fizyolojik değişiklikler meydana gelmekte ve bu değişikliklerin artması yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Yaş ile birlikte yürüyüş hızı, merdiven çıkma yeteneği ve alt ekstremite kuvveti azalmakta, denge ve eşgüdüm bozulmaktadır. Ayrıca mobilitede azalma da beklenen bir durumdur. Bunun yanı sıra yaşlanma ile birlikte koroner arter hastalıkları, akciğer hastalıkları, diabetes mellitus, osteoporoz ve benzeri sağlık sorunları da ortaya çıkmaktadır. Yaşlanma ile ortaya çıkan fizyolojik değişikliklere, kronik hastalıklar, psikososyal sorunlar, hareketsizliğin yol açtığı sonuçlar eşlik edebilmekte, böylece kısır bir döngü oluşmaktadır.
Yaşlılığın kronolojik, biyolojik, psikolojik ve sosyal olmak üzere pek çok boyutu bulunmaktadır. Örneğin “kronolojik yaşlanma” denildiğinde “takvim yaşı” anlaşılır. Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılan tanıma göre 65 yaş ve üzeri kişiler yaşlı olarak kabul edilir. Yaşlılığın sadece kronolojik yaşlanma kavramı kapsamında değerlendirilmesi eksik bir yaklaşım olduğundan dolayı biyolojik, psikolojik, sosyal yaşlanma gibi diğer tanımların da dikkate alınması son derece önemlidir.
Dünya toplumlarının tamamının benzer hızda yaşlanabilmesi için küresel düzeyde çabalara gereksinim bulunmaktadır. Bu bağlamda, 1995 yılında onaylanmış olan “Yaşlanma ve Sağlık” programı önemlidir. Bu programa göre sadece yaşlanmanın getirdiği sağlık problemlerine odaklanmak yerine, öncelikle sağlıklı yaşlanmayı hedefleyen planlama ve araştırmalar önerilmekte ve desteklenmektedir. Yaşlanma, sağlıklı yaşlanma, yaşlanmanın hastalık ve düşkünlük için düşük risk, yüksek fiziksel ve bilişsel fonksiyon ve yaşama aktif bağlılık olarak tanımlandığı “iyi yaşlanma” gibi konulardan bahsederken yaşanılan ortam ve çevrenin bu değişime ayak uydurabilmesinin önemi de unutulmamalıdır. Bu amaç doğrultusunda özellikle kamusal mekanizmaların ve yerel yönetimlerin oldukça fazla sorumluluğu olduğu da unutulmamalıdır. “Yaşlı Dostu Toplum”, “Yaşlı Dostu Şehir” kavramları da bu gereksinimden dolayı ortaya çıkmış yaklaşımlar olarak kabul edilmelidir.
“Yaşlı Dostu Toplum” denildiğinde yaşlıların aktif olarak kapasitelerinin, yeteneklerinin, verebileceklerinin farkına varan, ihtiyaçlarına ve seçimlerine karşılık verebilen, fikirlerine ve yaşam tarzlarına saygı gösteren, kırılgan olanları mutlak koruyan, toplum yaşamının her alanına ve anına katılmayı teşvik eden şekilde olmak üzere her tür politika, hizmet, oluşum ve yapının bulunduğu toplumlar anlaşılmalıdır. “Yaşlı Dostu Toplum” kavramından yola çıkarak DSÖ tarafından geliştirilmiş bir diğer kavram da “Yaşlı Dostu Şehir” kavramıdır. “Yaşlı Dostu Şehir” kavramının gerekliliklerini yerine getiren yaşam alanları yukarıda da belirtildiği gibi sağlıklı yaşlanma için önemli katkılar sunmaktadır.
“Aktif yaşlanma” kavramı artık günümüzde hızla önem kazanan bir kavramdır. Yaşlıların, yaşlanma dönemi boyunca sosyal, ekonomik ve kültürel faaliyetlerde aktif olarak rol alabilecekleri bir süreci tanımlamaktadır. Böylece aktif yaşlanma sürecindeki bireylerin, istedikleri faaliyetlere olanakları dahilinde katılabilmeleri de sağlanabilmektedir. Ayrıca yaşlıların toplumla birlikte olmaları, onların psiko-sosyal durumlarına da olumlu yönde katkı sağlamaktadır. Bunun yanında bu sürecin, erken ölümlerin önüne geçilmesi, kronik hastalığı olanların engellilik durumlarının en aza indirilmesi, bireylerin önceden de olduğu gibi yaşlılık dönemlerinde de yaşamdan zevk alabilmesi, sağlık giderlerinin maliyetinin daha da düşmesi ve bu giderler için devletin sorumluluk almasının sağlanması gibi pek çok yararı da vardır.
Dünya Sağlık Örgütü raporuna göre, 2000 yılında 60 yaş ve üstü kişi sayısı 600 milyon iken, 2025’te 1,2 milyara, 2050’de ise 2 milyara çıkması beklenmektedir. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonraki dönemde ortalama yaşam süresi 46 yıl iken, günümüzde bu süre 67 yıla çıkmıştır ve 2050 yılında 75 yıla çıkacağı öngörülmektedir. Bu da yaşlı nüfusun toplum nüfusundaki payının giderek büyüyeceği anlamına gelir. Günümüzde dünya genelinde yaklaşık 580 milyon yaşlı bulunmakta ve bunun yarıdan fazlası gelişmekte olan ülkelerde yaşamaktadır. Altmış yaş ve üzeri grubu nüfusun 2020 yılında bir milyardan fazla olması beklenmektedir.
Türkiye de dünyadaki demografik gelişmelere benzer bir süreçten geçmektedir. Cumhuriyetin ilânından sonra 1927 yılında yapılan ilk nüfus sayımında ülke nüfusu 13,6 milyon bulunmuş, uygulanan pronatalist politikalar ile 1960 yılında 27,7 milyona yükselmiştir. Bu dönemde toplam doğurganlık hızının 6 olduğu tespit edilmiştir. 1965 yılından itibaren uygulanan antinatalist politikalar, kırdan kente göçün artması, anne ve çocuk sağlığındaki iyileşmeler, öğrenim düzeyinin artması, kadının çalışma hayatına katılması ile 1980’lerde toplam doğurganlık hızı 2,16’ya gerilemiştir. Bununla birlikte özellikle genç yaş ölümlerindeki iyileşme ile ülkemizde de beklenen yaşam süresinde bir artış görülmektedir. Örneğin, 1940’larda erkekler ortalama 30 yıl, kadınlar ortalama 33 yıl yaşarken günümüzde bu süre erkekler için 71 yıl iken kadınlarda 76 yıla çıkmıştır. TÜİK’nin yaptığı çalışmalarda 2023 yılında erkeklerde ortalama yaşam süresinin 75,8’e çıkması beklenirken kadınlarda 80,2 olması beklenmektedir. Bu da Türkiye nüfusunun yaşlanmaya devam edeceği ve yaşlı nüfusun büyük bir bölümünü kadınların oluşturacağı anlamına gelmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü bunun yanında, sanayileşmiş ülkelerin yaşlanmadan önce zenginleşmiş olduklarını, buna karşılık gelişmekte olan ülkelerin zenginleşmeden önce yaşlanacaklarını belirtmekte, bu nedenle dünyadaki bütün ülkelerin yaşlanmanın artışı ile karşılaşabilecekleri tehlikelere karşı hazırlıklı olması gerektiğini vurgulamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü Yaşlanma ve Sağlık Programı’nın gerekçesinde durum “Yaşlı kişilerin sağlığı denildiğinde, belirleyici konu olarak yalnızca hastalık prevalansı ya da hastalığın yokluğu görülemez ve görülmemelidir. Yaşlı kişilerin büyük bölümü hastalıkları olsa da, hastalıklarının günlük hayatlarını ciddi olarak etkileyen olumsuz sonuçları ortadan kaldırılabildiği takdirde, kendilerini bütünüyle sağlıklı olarak hissedebilir” şeklinde ifade edilmektedir.
Yaşlı Dostu Şehir Kavramı
Küresel yaşlanma sorunu BM ve uluslararası pek çok kuruluşu harekete geçirmiştir. Birleşmiş Milletler tarafından ilki 1982 yılında Viyana’da, ikincisi 2002 yılında Madrid’de yapılan Dünya Yaşlanma Toplantıları’nda tüm dünya ülkelerinin dikkati yaşlanma olgusuna çekilmiştir. İki bin elli yılında sayısı iki milyarı bulacak olan bu gruba yönelik konut, gelir, kuşaklararası dayanışma, sosyal ilişkiler, toplumsal katılım, yaşlı güvenliği, bakım gibi konularda şimdiden altyapı çalışmalarına başlanması, var olan altyapıların iyileştirilmesi, ülkeler ve bölgeler arası ortak çalışmaların yapılması konularında çeşitli öneri kararları alınmıştır. Bu kararlardan sonra tüm ülkeler yaşlılara yönelik bir örgütlenme biçimi geliştirmek zorunda kalmıştır. Bu bağlamda, Yaşlı Dostu Toplum ve Yaşlı Dostu Şehir gibi kavramlar önem kazanmıştır. “Yaşlı Dostu Şehir” olgusu, DSÖ tarafından 2006 yılında kabul edilen bir program olup, toplumlarda aktif ve sağlıklı yaşlanmayı sağlamayı amaçlayan uluslararası bir çabadır.
“Yaşlı Dostu Şehir” kavramının ortaya çıkış sebepleri; dünya nüfusu içinde yaşlılık yüzdesinin ve yaşlı nüfusun artış göstermesi, yaşlı insanların toplumlarda önemli roller oynayacak olması, demografik yaşlanmaya bağlı olarak etkin politikalar ihtiyacı olarak karşımıza çıkmaktadır. “Yaşlı Dostu Şehir”, aktif yaşlanmayı destekleyen kapsamlı ve erişilebilir kentsel çevreyi ifade etmektedir. Yaşlı Dostu Şehir, yaşlıların rahat bir biçimde toplumun diğer kesimleriyle birlikte uyumlu bir hayat sürdürebilecekleri ortam ve imkânların sağlandığı, temiz, güvenli, yaşanabilir ve sürdürülebilir kentsel çevreleri ifade etmektedir. Bu özellikleriyle “Yaşlı Dostu Şehir” sadece yaşlı toplum için değil, başta çocuklar ve engelliler olmak üzere tüm kent halkının yararı için düzenlemelerin yapıldığı ve tedbirlerin alındığı kentsel bir yaşam çevresi olmaktadır.
Yaşlı Dostu Şehirler Küresel Ağı’na katılabilmek için üç aşamalı sistemin eksiksiz yerine getirilmesi gerekmektedir:
1. www.who.int/age_friendly_cities/en/index.html adresinde bulunan başvuru formu doldurulmalıdır.
2. Belediye başkanı ve belediye yönetimi tarafından DSÖ’ye, Yaşlı Dostu Şehirler Küresel Ağı’na bağlılıklarını ve sürekli iyileştirmeyi öngören resmi yazı sunulmalıdır.
3. Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen dört aşamalı döngü tamamlanmalıdır.
Yerel yönetimlerin yerine getirmeleri gereken dört aşamalı döngü aşağıda yer almaktadır:
1. Planlama (1-2 Yıl): Bu bölüm kendi içerisine dört adımdan oluşur:
a) Yaşlıların Yaşlı Dostu Şehirler döngüsü boyunca katılım mekanizmalarının oluşturulması
b) Şehrin yaşlı dostu olup olmadığına dair değerlendirmesi
c) Değerlendirme bulgularına dayanarak üç yıllık şehir planlaması geliştirilmesi
d) İlerlemenin izlenebilmesi için göstergelerin belirlenmesi
2. Uygulama (3-5 Yıl): Birinci aşama tamamlandıktan sonra şehirler planlarını iki yıl içerisinde gözden geçirilmesi ve onaylanması için DSÖ’ye sunmalıdırlar. DSÖ tarafından onaylandıktan sonra şehirlere bu planları uygulamaları için verilen süre üç yıldır.
3. İlerlemenin Değerlendirilmesi (5. Yılın Sonu): Uygulamanın ilk periyodunun sonunda, birinci aşamada belirlenen göstergeler taslağında hazırlanan gelişim raporu şehirler tarafından DSÖ’ye sunulmalıdır.
4. Sürekli İyileştirme: Özgün eylem planındaki ilerlemelerin açık bir şekilde kanıtları varsa, şehirler sürekli iyileştirme fazına geçerler. Şehirler ilişkili göstergelerle birlikte yeni bir plan (5 yıla kadar) geliştirilmek üzere davet edilirler. Yeni planla ilgili gelişmeler ikinci uygulama periyodunda değerlendirilir. Şehirler daha fazla uygulama döngüsü içerisine girerek küresel ağa olan üyeliklerini devam ettirebilirler.
Yaşlı Dostu Şehirler ve Yerel Yönetimlerin Sorumlulukları
İki bin altı yılında 24 ülkeden 33 şehir aktif ve sağlıklı yaşlanmayı sağlayacak temel kentsel elemanları belirlemek için bir araya gelmiş ve sonuçta “Küresel Yaşlı Dostu Şehirler Rehberi” oluşturulmuştur. Dünya Sağlık Örgütü, bu rehber doğrultusunda Yaşlı Dostu Şehir kavramını tüm dünyada yaygınlaştırabilmek için “Yaşlı Dostu Şehirler Küresel Ağı”nı oluşturmuştur. Yaşlı Dostu Şehir olabilmek için yapılacak araştırma alanları ve düzenlemeler hakkındaki bilgiler DSÖ’nün yayınladığı Yaşlı Dostu Şehirler Rehberi’nde belirtilmiştir. Bu rehberde açıklanan gerekli düzenlemeler şehirlerin yönetim birimlerince yerine getirilmelidir. Bu ölçütler yerine getirildiğinde ya da yapılacak olan düzenlemeler taahhüt edildiğinde dünyadaki tüm kentler ayrım yapılmaksızın DSÖ’ye başvurma hakkına sahiptirler. Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen ölçütler sekiz başlık altında toplanmıştır:
1. Dış Mekânlar ve Binalar
2. Ulaşım
3. Konut
4. Sosyal Katılım
5. Toplumsal Yaşama Dâhil Olma ve Toplumun Yaşlıya Saygısı
6. Vatandaşlık Görevini Yerine Getirme ve İşgücüne Katılım
7. Bilgi Edinme ve İletişim
8. Toplum Desteği ve Sağlık Hizmetleri
Bu başlıklar altında gerekenleri yerine getiren her şehir Yaşlı Dostu Şehir olarak Yaşlı Dostu Şehirler küresel ağının bir parçası olabilmektedir.
Yaşlı Dostu Şehirler Rehberi Değerlendirme Başlıkları
Dış Mekânlar ve Binalar
1. Kamuya açık alanlar temiz ve memnuniyet verici olmalıdır.
2. Yeşil alanlar ve dış mekânlardaki oturma elemanları yeterli sayıda, bakımlı ve güvenli olmalıdır.
3. Kaldırımlar iyi durumda olmalı, engeller olmamalı ve tamamen yayalar için ayrılmalıdır.
4. Kaldırımlar kaymaz özellikte olmalı, tekerlekli sandalyeler için gerekli genişlik bırakılmalı ve yola inen dikey bordürleri bulunmalıdır.
5. Yaya geçişleri sayıca yeterli olmalıdır, farklı güçlük ve özür durumları olan insanlar için güvenli, kaymaz işaretlerle işaretlenmiş, görsel ve işitsel açıdan yeterli donanıma sahip olmalıdır ve yeteri kadar geçiş süresi verilmelidir.
6. Sürücüler yaya geçitlerinde ve yaya yolu taşıt yolu kesişmelerinde yayalara yol vermelidirler.
7. Bisiklet yolları, kaldırımlardan ve diğer yaya yollarından ayrılmış durumda olmalıdır.
8. Dış mekânlardaki güvenlik; yeterli sokak aydınlatması, polis devriyeleri ve toplumsal eğitim gibi önlemlerle birlikte desteklenmelidir.
9. Hizmetler bir arada konumlanmış ve erişilebilir düzeyde olmalıdır.
10. Yaşlı insanlar için düzenlenmiş ayrı müşteri hizmetleri düzenlemeleri olmalıdır; farklı sıra sistemleri, yaşlılara özel gişeler gibi.
11. Binalar (kamu ve umumi) dışarıdan ve içeriden iyi işaretlendirilmiş olmalı, yeterli sayıda oturma yeri ve tuvalet, erişilebilir ve güvenli asansörler, rampalar, korkuluklar, merdivenler ve kaymaz koridor kaplamaları bulunmalıdır.
12. Dış ve iç mekândaki tuvaletler sayıca yeterli, temiz, iyi bakımlı ve erişilebilir olmalıdırlar.
Ulaşım
1. Toplu taşıma ücretleri sabit, açıkça belirtilmiş ve ödenebilir olmalıdır.
2. Toplu taşıma güvenilir, sık, geceleri, hafta sonu ve tatillerde de işliyor olmalıdır.
3. Tüm kentsel alanlar ve hizmetler toplu taşıma ağı içinde olmalı, belirgin ve tanımlı güzergâhlar izlenmeli, araçların durumu iyi olmalıdır.
4. Araçlar temiz, bakımlı, erişilebilir olmalı, aşırı kalabalık oluşmamalı ve araçlarda öncelikli oturma yerleri bulunmalıdır.
5. Engelli kişiler için özelleşmiş ulaştırma şekilleri mümkün olmalıdır.
6. Sürücüler duraklarda iniş ve binişleri kolaylaştırmalı, herkes oturana veya inene dek araçları hareket ettirmemelidir.
7. Duraklar ve istasyonlar uygun yerlerde konumlanmalı, erişilebilir, güvenli, temiz olmalı, iyi aydınlatılmış, işaretlendirilmiş, korunaklı olmalı ve yeterli sayıda oturak bulunmalıdır.
8. Kullanıcılara güzergâhlar, hareket saatleri ve özel ihtiyaçlarındaki olanaklar ile ilgili olarak tam ve kolay erişilebilir şekilde bilgi verilmelidir.
9. Toplu taşıma yetmediği zamanlarda gönüllü ulaştırma hizmetleri hali hazırda bulunmalıdır.
10. Taksi hizmetleri erişilebilir ve ödenebilir olmalı, sürücüler yardımsever ve nazik olmalıdır.
11. Yollar bakımlı, iyi drenaja sahip ve iyi ışıklandırılmış olmalıdır.
12. Trafik akışı iyi düzenlenmiş olmalıdır.
13. Yollarda, sürücülerin görüşünü kapayacak şekilde engeller olmamalıdır.
14. Trafik işaretleri ve kesişimler görünebilir olmalı ve iyi yerleştirilmelidir.
15. Tüm sürücüler için sürücü kursları veya sürücü pratiğini artırıcı kurslar teşvik edilmelidir.
16. Otopark ve sürücü dinlenme alanları güvenli, sayıca yeterli ve uygun biçimde yerleştirilmiş olmalıdır.
17. Özel ihtiyaçları olan kişiler için öncelikli otoparklar ve sürücü dinlenme alanları uygun olmalı ve bunlara saygı gösterilmelidir.
Konut
1. Hizmetlere ve toplumun geri kalan kısmına yakın, güvenilir alanlarda yeterli ve ödenebilir konut stoku bulunmalıdır.
2. Evde bakım hizmetlerinin yeterli ve ödenebilir olmalı, destekleyici hizmetler mevcut ve elverişli olmalıdır.
3. Konut iyi ve sağlam inşa edilmiş olmalı, her türlü hava şartlarına ve doğal tehditlere karşı güvenli ve rahat bir ortam sağlamalıdır.
4. İç mekânlar ve bina yüzeyleri hareket için kısıtlayıcı olmamalı, tüm iç mekânlar ve koridorlar hareket kabiliyeti açısından uygun olmalıdır.
5. Konut tadilat olanakları ve gereksinimlerin sağlanması uygun ve ödenebilir olmalı ve bunları sağlayanlar yaşlıların ihtiyaçlarından haberdar olmalı ve bunları anlamalıdırlar.
6. Kamu ve özel kiralık konut stoku temiz, iyi, bakımlı ve güvenilir olmalıdır.
7. Kırılgan, zayıf, engelli yaşlı kişiler için yeterli ve ödenebilir konut olmalı ve bunların hizmetleri yerel imkânlarla sağlanabilmelidir.
Sosyal Katılım
1. Çeşitli etkinlik ve aktiviteler için buluşma/bir araya gelme mekânları uygun şekilde konumlanmış olmalı, erişilebilir, iyi ışıklandırılmış ve kamu ulaşım ağının kolayca ulaşabildiği yerlerde olmalıdır.
2. Bazı zamanlarda yaşlı insanların bir araya gelecekleri etkinlikler düzenlenmelidir.
3. Aktiviteler ve etkinlikler yalnız veya refakatçi ile katılıma uygun olmalıdır.
4. Aktiviteler ve çeşitli programlar ödenebilir düzeyde olup, gizli veya ekstra maliyetleri olmamalıdır.
5. Aktiviteler, olaylar hakkında erişilebilirlik imkânları ve ulaşım imkânları hakkında bilgileri de içinde olmak üzere yaşlı insanlara bilgi akışının düzenli olması gereklidir.
6. Yaşlı insanların oluşturduğu farklı kesimlere hitap etmek üzere aktivitelerin çeşitlendirilmesi gerekmektedir.
7. Yaşlı insanlar da içinde olmak üzere toplumun tüm kesimlerinin rekreasyon merkezleri, okullar, kütüphaneler, toplum merkezleri gibi yerel toplum mahallerinde bir araya getirilmesi sağlanmalıdır.
8. Sosyal izolasyon tehdidi altında olan kişiler için tutarlı ve düzenli bir sosyal yardım imkanı olmalıdır.
Toplumsal Yaşama Dâhil Olma ve Toplumun Yaşlıya Saygısı
1. Kamu, gönüllü kuruluşlar ve ticari kuruluşlar sürekli olarak yaşlı insanlara hizmet kalitesini artırmak ve daha iyi hizmet götürebilmek için düzenli biçimde çalışmalıdırlar.
2. Hizmetler ve ürünler değişen ihtiyaçlara göre farklılaşmalıdırlar ve bu tercihler, kamu ve ticari hizmetler tarafından karşılanmalıdırlar.
3. Hizmet personeli nazik, saygılı ve yardımsever olmalıdır.
4. Yaşlı insanlar medyada sıkça yer almalı, olumlu olarak betimlenmeli ve yaşlılar hakkında basmakalıp klişelerden vazgeçilmelidir.
5. Toplumsal aktiviteler, olaylar belirli yaşların ihtiyaç ve tercihlerine cevap verecek şekilde tüm nesillerin ilgisini çekmelidir.
6. Toplumsal aktiviteler içinde yaşlıların aileler içinde bunlara katılması sağlanmalıdır.
7. Çeşitli eğitim kurumları yaşlanma ve yaşlı insanlar la ilgili bilgilendirme hususunda fırsatlar sunmalı, bu okul aktivitelerinde yaşlılar da yer almalıdır.
8. Yaşlı insanlar şu anki konumlarının yanı sıra geçmişleriyle de toplumda fark edilmelidirler.
9. Hali vakti yerinde olmayan yaşlı insanlar, kamusal, gönüllü ve özel hizmetlere kolayca erişebilmelidirler.
Vatandaşlık Görevini Yerine Getirme ve İşgücüne Katılıma
1. Gönüllü yaşlılar için kişisel maliyetleri karşılamak amacıyla eğitim, tanımlama, rehberlik ve tazminlerle beraber esnek iş seçenekleri bulunmalıdır.
2. Yaşlı işgücünün nitelikleri desteklenerek teşvik edilmelidir.
3. Yaşlı insanlar için esnek ve ortalama gelirli iş olanaklarının desteklenmesi gerekmektedir.
4. İşe almada, elde tutmada, teşvikte veya iş eğitiminde yalnızca yaşa göre ayrımın yasaklanması gerekmektedir.
5. İşyerleri, özürlü insanların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde uyarlanmalıdır.
6. Yaşlı insanlar için kendi başlarına yapabilecekleri işler teşvik edilmeli ve desteklenmelidir.
7. Yaşlı işgücü için emeklilik sonrası eğitim programları uygulanmalıdır.
8. Kamu, özel girişim ve gönüllü sektörlerdeki karar verme organları yaşlı insanların katılımını desteklemeli ve kolaylaştırmalıdırlar.
Bilgi Edinme ve İletişim
1. Tüm yaştaki toplum üyelerine temel ve etkili bir iletişim sistemi ulaşmalıdır.
2. Bilginin düzenli ve yaygın dağılımı sağlanmalıdır, koordine edilmiş, merkezileştirilmiş bir erişim sağlanmalıdır.
3. Yaşlı insanların ilgisini çekebilecek düzenli bilgiler ve yayınlar sunulmalıdır.
4. Sosyal izolasyon riski içinde olan kişiler için güvenilir bireyler tarafından bire bir bilgi akışı sağlanmalıdır.
5. Kamusal ve ticari hizmetler, istek üzerine çok yakın bire bir hizmetler sunabilmelidirler.
6. Televizyon ve görüntülü medyada kullanılan yazılar dahil olmak üzere tüm basılı bilgi büyük harflerle okunaklı, temel fikirler kalın olarak yazılmalıdır.
7. Yazılı ve diğer basın, basit, kısa, amaca doğrudan ulaşan cümleler kurmalıdırlar.
8. Telefon cevaplama hizmetleri bilgileri yavaşça vermeli, her defasında karşıdakinin anlayıp anlamadığını kontrol eden mekanizmalar oluşturulmalıdır.
9. Cep telefonları, radyo, televizyon, bankamatik ve diğer cihazlar büyük tuşlu ve harf ve rakamlar büyük olmalıdır.
10. Devlet daireleri, toplum merkezleri, kütüphaneler gibi kamuya açık alanlarda bilgisayara veya internete erişim bedava veya çok az bir fiyatla olmalıdır.
Toplum Desteği ve Sağlık Hizmetleri
1. Sağlık için yeterli derecede sağlık ve toplumsal destek hizmetleri bulunmalıdır.
2. Evde bakım hizmetleri sağlık olduğu kadar kişisel bakım ve ev işlerini de kapsamalıdır.
3. Sağlık ve sosyal hizmetler uygun bir şekilde yerleştirilmeli ve tüm ulaşım biçimleri tarafından erişilebilir olmalıdır.
4. Evde bakım hizmetleri ve yaşlı insanların yoğunlukta olduğu konut bölgeleri, hizmetlere ve toplumun diğer kesimlerine yakın konumlandırılmalıdır.
5. Sağlık ve sosyal hizmetler güvenilir bir şekilde kurulmalı ve tüm kesimler tarafından erişilebilir olmalıdır.
6. Yaşlı insanlar için sağlık ve sosyal hizmetler hakkında güvenilir ve erişilebilir bilgi sağlanmalıdır.
7. Hizmetlerin sunumu koordine edilmeli ve yönetimsel olarak basit olmalıdır.
8. Tüm personel saygılı, yardımsever ve yaşlı insanlara hizmet edecek şekilde eğitilmiş olmalıdır.
9. Sağlık ve toplumsal destek hizmetlerine sekte vuracak ekonomik engeller en aza indirgenmelidir.
10. Tüm yaşlardan gönüllü hizmetler teşvik edilmeli ve desteklenmelidir.
11. Yeterli sayıda ve erişilebilir defin alanları bulunmalıdır.
12. Yaşlı insanların kırılganlığı ve kapasiteleri de dikkate alınarak toplumsal acil durum planlamaları tekrar ele alınmalıdır.
Dünyada “Yaşlı Dostu Şehir” ler
Amerika Birleşik Devletleri
Austin, Bowling Green, Brookhaven, Brookline, Chemung County, Chicago, Des Moines, Great Neck Plaza, Honolulu, Los Altos, Macon-Bibb County, New York City, Philadelphia, Portland, Roseville, Saint Louis County, Town of Los Altos Hills, Washingon D.C. ve Wichita
Andora Andorra la Vella, Arjantin La Plata, Belçika Brussels, Birleşik Krallık Brighton and Hove ve Manchester, Çin Qiqihaer, Finlandiya Tampere, Vitoria-Gasteiz ve Zaragoza, İsrail Haifa, İsviçre Geneva, Japonya Akita, Hindistan Kolkata, İrlanda Kildare, Kilkenny ve Louth, Sri Lanka Moneregala District
Avustralya
Boroondara, Canberra, Melville, Rockingham, Unley, Warrnambool
Kanada
Edmonton, Hearst, Kingston, London, Noelville, Ottawa, Port Colborne, Portage La Prairie, Saanich, Sault Sainte Marie, Thunder Bay, Verner, Waterloo, Welland ve Windsor.
Portekiz
Alfandega da Fe, Alpiarca, Alter do Chao, Campo Maior, Castro Marim, Esposende, Fatima, Funchal, Gondomar, Grandola, Horta-Acores, Maia, Mesao Frio, Odivelas, Oliveira de Azemeis, Ponte de Sor, Porto, Povoa de Lanhoso, Setubal, Torres Vedras, Vila do Conde ve Vila Nova de Foz Coa
Fransa
Angers, Bar-le-Duc, Besancon, Bey, Carquefou, Dijon, Halluin, Limonest, Lyon, Metz, Quatzenheim, Quimper, Rennes, Royan, St. Denis (Reunion) ve Villeneuve-sur-Lot
İspanya
Almendralejo, Barcelona, Bilbao, Donostia-San Sebastian, Las Rozas de Madrid, Lliria, Los Santos de Maimona, Manresa, Mata de Alcantara, Merida, Oliva de la Frontera, Ourense, Santander, Tres Cantos ve Vic
Rusya Federasyonu
Agidel, Baymak, Belebey, Beloretsk, Birsk, Blagoveschensk, Chishmy, Davlekanovo, Dyurtyuly, Ishimbai, Kumertau, Meleuz, Neftekamsk, Oktyabrsky, Salavat, Sibai, Sterlitamak, Tuymazy, Uchaly, Ufa, Ushaly, Volgograd ve Yanaul
Slovenya
Celje, Ivančna Gorica, Kobarid, Kostel, Ljubljana, Maribor, Ravne na Koroškem, Ruše ve Velenje