Yaşlanma ve Üriner Sistem Değişiklikleri
Yaşlanma ile birlikte idrar yolları (üriner sistem) üzerinde çeşitli değişiklikler meydana gelir. Bu değişiklikler, böbrek fonksiyonlarından mesane kontrolüne kadar birçok alanı etkileyerek idrarla ilgili problemlere neden olabilir.
1. Böbrek Fonksiyonlarında Azalma
- Glomerüler Filtrasyon Hızında (GFR) Azalma: Böbreklerin süzme kapasitesi düşer.
- Kan Akışında Azalma: Böbreklere giden kan miktarı yaşla birlikte azalır.
- Su ve Elektrolit Dengesi Bozulur: Böbreklerin su ve tuz dengesini sağlama yeteneği zayıflar.
- Böbrek kan akımı 30-40 yaşlarında 1200 mL/dak iken 80 yaşlarında 600 mL/dakikaya iner. Bunun nedeni böbrek kan damarları yatağının azalmasıdır. Böbreğe olan kan akımı azalır. Bu sağlıklı yaşlıların böbrek sintigrafilerinde sıkça görülen yama tarzındaki defektlerin sebebidir. Yaşlanmayla böbrek kan akımı korteksten jukstamedüller nefronlara kayar, kortikal nefronlar sklerotik hale gelir ve kaybolur. Jukstamedüller bölgede afferent ve efferent arterioller arasında şant oluşur, böylece kan akımı devam eder fakat glomerüler filtrasyon oluşmaz.
Böbrek ağırlığı, yaşlanmayla ve yaş ilerlemesiyle azalır. Böbrek kitlesindeki kayıp daha çok kortikal bölgededir. Sklerotik glomerül oranı yaşla artar. 30-40 yaşlarında %1-2 iken 70 yaşından sonra %12'den fazladır. Glomerüler yumak daha az lobüle hale gelir, mezenşial hücre sayısı artar, epitelyal hücreler azalır, böylece filtrasyon için uygun yüzey alanı azalmış olur. Buna karşılık glomerüler geçirgenlik yaşla değişmez. Yasla distal nefronda divertikül oluşumu artar, bunun sonucunda retansiyon kistleri oluşur. Yaşla büyük çaplı böbrek damarlarında sklerotik değişiklikler oluşurken. küçük damarlar genellikle korunur.
Proksimal tubüler fonksiyon glomerüler filtrasyon hızına paralel olarak azalır. Glikoz için böbrek eşiği yaşla artar. Spesifik tubüler defekt olmadıkça idrarı dilue ve konsantre etme kabiliyeti ve asit ekskrese etme kabiliyeti glomerüler filtrasyondaki değişikliklere paraleldir. Tubüler sistemin vazopressinin artan dozlarına cevap vermesi normal olmasına rağmen, idrarı maksimum konsantre etme kabiliyeti azalır.
Kreatin klirensi ile ölçülen glomerüler filtrasyon hızı (GFR) 40 yaşından sonra her sene ortalama 1 mL/dak/1.73 m2 azalmasına rağmen, serum kreatinin değerlerindeki artış önemli düzeylerde olmaz. Yasla kas kitlesi azaldığından kreatinin üretimi de buna paralel olarak azalır. Bu nedenle yaşlıda sadece serum kreatinin değerlerine göre böbrek fonksiyonu hakkında yorum yapmak doğru değildir.
Plazma renin seviyesi, renin substratın normal değerlerine rağmen %30-50 azalır. Aynı şekilde plazma aldosteran değerleri de %30-50 azalır. Yaslıda GFR de azaldığı için gastrointestinal kanamalar, bazı ilaçlar (spironolakton, triamteren, ACEi, NSAİİ) potasyum seviyesini kolaylıkla ciddi boyutlara yükseltebilir.
2. Mesane Kapasitesinin Azalması
- Mesane Kaslarının Zayıflaması: Mesane kapasitesi azalır.
- Sık İdrara Çıkma: Yaşlı bireylerde mesane daha çabuk dolup boşalır.
- Tam Boşaltım Güçlüğü: Mesanenin tam boşaltılamaması idrar yolu enfeksiyonlarına neden olabilir.
3. İdrar Kaçırma (İnkontinans) Riski
- Stres İnkontinansı: Pelvik kasların zayıflaması nedeniyle idrar kaçırma.
- Urgency İnkontinansı: Ani ve güçlü idrar yapma isteği.
- Noktüri: Gece sık idrara çıkma.
4. Erkeklerde Prostat Büyümesi (BPH)
- İdrar Akışında Zayıflama: Prostatın büyümesi idrar akışını zorlaştırabilir.
- İdrar Yapmada Güçlük: İdrarın başlatılmasında gecikmeler olabilir.
5. Kadınlarda Östrojen Kaybı
- Pelvik Kasların Zayıflaması: Mesane ve üretra kaslarının zayıflaması idrar kaçırmaya yol açabilir.
- İdrar Yolu Enfeksiyonları: Vajinal dokuların incelmesi enfeksiyonlara yatkınlığı artırır.
6. İdrar Yolu Enfeksiyonları (İYE)
- Mesanenin Tam Boşalamaması: Bakteri üremesi için uygun ortam oluşturabilir.
- Bağışıklık Sisteminin Zayıflaması: Enfeksiyonlara karşı direnç düşebilir.
7. Böbrek Taşı ve İdrar Yolu Tıkanıklıkları
- Taş Oluşumuna Eğilim: Sıvı alımının azalması böbrek taşı riskini artırabilir.
- İdrar Akışında Tıkanıklık: Prostat büyümesi veya mesane fonksiyon bozuklukları nedeniyle idrar akışı yavaşlayabilir.
Öneriler ve Önleyici Önlemler
- Düzenli Su Tüketimi: Dehidrasyonu önlemek için su alımı artırılmalıdır.
- Mesane Eğitimi ve Egzersizler: Pelvik kaslarını güçlendiren egzersizler yapılmalıdır.
- Ürolojik Kontroller: Prostat büyümesi ve sık enfeksiyonları önlemek için düzenli kontroller yapılmalıdır.
Sonuç
Yaşlanma sürecinde idrar yolları ve üriner sistem önemli değişikliklere uğrar. Böbrek fonksiyonlarının azalması, mesane kapasitesinin düşmesi ve idrar kaçırma gibi sorunların etkilerini azaltmak için sağlıklı yaşam alışkanlıkları önemlidir.