Yaşlanma Sürecinde Akciğerlerde Meydana Gelen Değişiklikler
Yaşlanma, akciğerlerimizde ve solunum sistemimizde çeşitli yapısal ve fonksiyonel değişikliklere yol açar. Bu değişiklikler, solunum kapasitesinin azalmasına, oksijen alışverişinin zayıflamasına ve solunum hastalıklarına yatkınlığın artmasına neden olabilir.
1. Akciğer Esnekliğinin Azalması
- Akciğer dokularının elastikiyetini kaybetmesi: Akciğerler sertleşir ve genişleme kapasitesi azalır.
- Hava keseciklerinde (alveoller) genişleme: Yüzey alanı azalır, oksijenin kana geçişi zorlaşır.
- Akciğer hacminde azalma: Nefes alıp vermek zorlaşır.
2. Solunum Kaslarının Zayıflaması
- Diyafram kasının gücünü kaybetmesi: Solunum sırasında daha fazla efor harcanır.
- Kaburga kaslarının sertleşmesi: Göğüs kafesi genişleyip daralmakta zorlanır.
3. Akciğer Temizleme Mekanizmasının Zayıflaması
- Solunum yollarındaki mukusun artması: Enfeksiyon riskini artırır.
- Siliyer hücrelerin fonksiyonunun azalması: Mukus temizleme süreci yavaşlar.
- Öksürük refleksinin zayıflaması: Zararlı partiküllerin atılması zorlaşır.
4. Oksijen ve Karbondioksit Değişiminde Bozulmalar
- Kan oksijen seviyesinin düşmesi: Yorgunluk ve nefes darlığına yol açabilir.
- Karbondioksit atılımının zorlaşması: Karbondioksit birikimi nefes darlığını artırabilir.
5. Solunum Fonksiyonunun Azalması
- FEV1 Düşüşü: Hava üfleme kapasitesinin azalması.
- Vital kapasitede azalma: Derin nefes alıp verme kapasitesi düşer.
6. Solunum Hastalıklarına Yatkınlık Artar
- KOAH Riski: Sigara, hava kirliliği gibi faktörler KOAH riskini artırır.
- Zatürre ve Bronşit Riski: Bağışıklık sistemi zayıfladıkça enfeksiyonlar ağır seyredebilir.
- Uyku Apnesi: Solunum yollarının daralmasıyla uyku sırasında solunum durmaları yaşanabilir.
7. Akciğer Sağlığını Korumanın Yolları
- Sigara ve Hava Kirliliğinden Kaçının: Akciğer yaşlanmasını hızlandıran etkenlerden uzak durun.
- Düzenli Egzersiz Yapın: Yürüyüş ve nefes egzersizleri akciğer kapasitesini artırabilir.
- Sağlıklı Beslenin: Antioksidanlar açısından zengin sebze ve meyveler tüketin.
- Nefes Egzersizleri Yapın: Solunum kapasitesini koruyun.
- Solunum Yollarını Temiz Tutun: Buhar banyosu ve nemli hava soluma mukusu azaltabilir.
- Aşıları İhmal Etmeyin: Zatürre ve grip aşıları enfeksiyonlara karşı koruma sağlar.
Sonuç
Yaşlanmayla birlikte akciğerlerimizin esnekliği azalır, solunum kasları zayıflar ve oksijen alım kapasitemiz düşer. Ancak, sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek ve düzenli kontrollerle akciğer sağlığımızı koruyabiliriz.
Yaşlanma ile akciğer dokusunda ve elastikliğinde azalma, bağ dokusunda artma olur. Akciğerin elastik özelliklerinden sorumlu olan faktörlerden biri alveol duvarında, damar ve bronşlar çevresinde bulunan elastin ve kollagen liflerdir. Yaslanrna ile bağ dokusu liflerinin proteinleri arasında çapraz bağlar oluşmaya başlar. Akciğerlerin elastik yaylanma yeteneği azalır.
Kıkırdaklarda sertleşme, kostrokondral eklemlerinde kalsifikasyon, solunum adalelerinde zayıflama, diafragmanın düzleşmesi, akciğer elastikliğinde ve gerilme kabiliyetinde azalma sonucu rezidüel volüm yani nefes verdikçe akciğerde kalan işe yaramaz hava %20 oranında artar. Total akciğer kapasitesi değişmez. Vital kapasite yani etkili soluk alıp verme %40 azalır.
Birinci saniyedeki zorlu ekspirasyon volümü [FEV1) 20 yaşından itibaren erkekte 30 ml/sene, kadında 23 ml/sene azalır. Başlangıçta FEV1'deki senelik azalma küçüktür, 40 yaşından sonra artar. Zorlu vital kapasite [FVC)erkekte 14-30 ml/sene, kadında 15-24 ml/sene azalır. FEV1 ve FVC'deki azalmanın yaşlanmanın kendisinden mi yoksa solunum yolu hastalıkları, sigara veya çevresel toksinlerin birikici etkisinden mi kaynaklandığı kesin değildir.
Yaslarıma ile alveol sayısı değişmez fakat alveoller arası septumlar yani bölümler hasar görür buna senil amfizem denir. Akciğerlerin gaz alısverisinde kullandığı yüzeyalanı azalır. Yüzey alanının azalması diffüzyon kapasitesini azalttığı için, alveoler havadaki oksijen düzeyi değişmediği halde arterlerdeki parsiyel oksijen basıncı düşer Ventilasyon perfüzyon eşitsizliği artar. Diffüzyon kapasitesi orta yaşlardan itibaren her on yılda erkekte 2.03 ml/dak/mmHg, kadında ise 1.47 ml/dak/mmHg azalır.
Parsiyel oksijen basıncında [Pa02] yaşlanmayla lineer bir azalma olur. Pa02=109 - [0.43 yaş] formülü ile hesaplanabilir. 75 yaşından sonra sigara içmeyen sağlıklı yaşlılarda Pa02 = 83 mmHg olarak sabit kalır.Yaşlanmayla elastik yaylanma yeteneğinde azalma ve fizyolojik ölü boşluklarda artmaya paralelolarak Pa02 azalır. Ventilasyon perfüzyon eşitsizliği daha çok Pa02'deki azalmadandır.
Hipoksi yani kandaki oksijen azalması ve hiperkapniye yani kanda karbon dioksit artışına kalp hızı ve solunum sayısı cevabı yaş arttıkça bozulur. Bu da periferik ve santral kemoreseptör fonksiyon cevabında azalmaya bağlıdır. 64-73 yaşları arasındaki sağlıklı erkekler gençlerle karşılaştırıldığında hipoksiye solunum cevabı %51, hiperkapniye solunum cevabı ise %41 azalır. Bu değişiklikler pnömoni, KOAH, uyku apne sendromu gibi hastalık riskini artırır.
Egzersiz kapasitesi, maksimum 02 tüketimi [V02max] ile ölcülür. Egzersiz kapasitesi 20 yaşında itibaren yavaş yavaş azalmaya başlar Erkekte 32 ml/dak/sene, kadında ise 14 ml/daki sene azalır. Yaşlıda egzersiz sırasında solunum cevabı artarak etkili olmayan değişimini kompanse edebilir.
Defans mekanizmaları: Yasla mukosilier aktivite ve etkili ôksürük refleksi azalır. Bu da pnömoni yani zatürre riskini artırır. Dış dünyadan alınan antijenlere akut antikor cevabı [pnömokok ve influenza aşılarına antikor cevabı] azalır. Hücresel bağışıklık sistemin fonksiyonunun yaşla azalması reaktivasyon tüberkülozu yani sinsi olarak vücutta bekleyen verem hastalığı riskini artırır.