Yaşlanmayla Kas-İskelet Sistemi Değişiklikleri
Yaşlanma süreci kas-iskelet sisteminde çeşitli değişikliklere neden olur. Kas kütlesi azalırken, kemik yoğunluğu düşebilir ve eklemlerde hareket kısıtlılığı gelişebilir.
1. Kas Kütlesi ve Güç Kaybı
- Sarkopeni: Yaşlanmayla birlikte kas kütlesinin ve gücünün azalması.
- Metabolizmanın Yavaşlaması: Kas kütlesindeki azalma, bazal metabolizma hızının düşmesine neden olur.
- Egzersizle Önleme: Düzenli direnç antrenmanları kas kaybını azaltabilir.
2. Kemik Yoğunluğu ve Osteoporoz
- Kemik Kaybı: Yaş ilerledikçe kemiklerin mineral yoğunluğu azalır.
- Osteoporoz Riski: Kırık riskini artıran kemik erimesi sorunu.
- Beslenme ve Takviyeler: Kalsiyum ve D vitamini alımı kemik sağlığını koruyabilir.
- Elli yaşından itibaren her iki cinste de kemik yoğunluğu hızlanarak azalır, fakat kadında daha hızlıdır. Hem seks hormonlarında azalma, hem de yaşlanmanın kendisi kemik kaybına katkıda bulunur. Yaşlanmaya bağlı kemik kaybı hem kemiğin uzunlamasına, hem de çapındaki kemikleşmeyi etkiler. Bunun sonucu olarak boy kısalması ve kamburluk yani kifoz gelişir. Kemiğin kalınlığı azalır ve yıkım artar. Kadınlarda korteksin incelmesi yani kemik yoğunluğunun kaybı daha belirgindir.
- Eklem dışı kıkırdak [burun, kulak] ömür boyu büyümeye devam eder. Kıkırdakta yaşa bağlı oluşan kireçlenmeler artar.
Eklem kıkırdağında kondrositlerdeki transglutaminaz aktivitesindeki artış; perisellüler alanda protein çapraz bağlarında artış ile ve kondrositler etrafında Ca pirofosfat dihidrat kristallerinin birikmesi ile ilişkilidir.
3. Eklem Değişiklikleri
- Kıkırdak Aşınması: Yaşlandıkça eklem kıkırdakları incelir.
- Osteoartrit: Diz, kalça ve omurga gibi eklemlerde ağrı ve sertlik.
- Hareketin Önemi: Düzenli fiziksel aktivite eklem sağlığını destekler.
- Yaşla fibroblastların sentez aktivitesi ve proliferatif kapasitesi azalır. Bu değişiklikler yaşlanmayla iyileşme kapasitesindeki azalmayı kısmen açıklar; gerilme direnci azalır ve bağ dokusunun sertliği artar. Bağ dokusundan oluşan tendon ve ligamanların dayanıklılığı belirgin şekilde azalır.
Kas dokusundaki değişiklikler 30-75 yaşları arasında yağsız vücut kitlesindeki azalma; iskelet kasındaki azalma ve kas lillerinin sayı ve boyutundaki progresif azalmaya bağlıdır. Bu olaya sarkopeni denir. Sağlıklı gençlerde vücut ağırlığının %30'unu kas, %20'sini yağ dokusu ve %10'unu kemikler oluşturur. 75 yaşında ise vücut ağırlığının %15'ini kas, %40'ını yağ dokusu ve %8'ini kemikler oluşturur.
Hızlı kasılan kas liflerin azalması, yavaş kasılan tip liflerin azalmasından daha fazladır. Kas liflerinde yaşa bağlı azalma, maksimum izometrik kontraksiyon gücünün kaybı ile korelasyon gösterir. Maksimum izometrik kontraksiyon gücü 60 yaşında %20, 80 yaşında %50 azalır. Vücut kompozisyonundaki ve izometrik kontraksiyon gücündeki değişikliklerin sebebi tamamen bilinmemekle birlikte anabolik hormonların [büyüme hormonları, insülin like growth faktör, testosteron ve dehidroepiandrosteron] eksikliği de rol oynar.
4. Duruş ve Denge Problemleri
- Omurga Deformasyonları: Yaşlandıkça kamburluk (kifoz) ve boy kısalması görülebilir.
- Denge Kaybı: Kas ve sinir sistemindeki değişiklikler düşme riskini artırabilir.
- Egzersiz ve Fizik Tedavi: Denge antrenmanları düşme riskini azaltmaya yardımcı olur.
Sonuç
Yaşlanma sürecinde kas-iskelet sistemi değişiklikleri kaçınılmazdır. Ancak düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve erken önlemlerle kas ve kemik sağlığını korumak mümkündür.
,