VASKÜLER ANOMALİLER
Vasküler anomali demek doğuştan damar anomalileri ve damar tümörlerini tanımlamak için kullanılır.
DOĞUŞTAN DAMAR ANOMALİLERİ (KONGENİTAL VASKÜLER MALFORMASYONLAR): Tüm damarsal yapıları ki bunlar içinde atar damar (arter), toplar damar (ven) ve lenfatik damarlar vardır, tutabilen ve daha anne karnındayken damar oluşumundaki bir eksiklik yüzünden oluşan hastalıklardır.
HEMANJİOYOMLAR ise damar iç yüzeyini döşeyen hücreler olan ENDOTEL hücrelerinden kaynaklanan damar yumaklarıdır ve bir anlamda beklenen bir yapı olmadığı için TÜMÖR de denilmektedir.
Hemanjiomlar doğum sonrası hızlıca büyür, yaş ilerledikçe büyümesi yavaşlar. Kız çocuklarda erkek çocuklara göre 3-5 kat fazladır.
Doğuştan damar anomalileri ise doğumda var olan, kız ve erkeklerde eşit görülen, yaş ilerledikçe ve vücut büyüdükçe büyümesi artan yapılardır.
Arteriyovenöz malformasyonlar, doğuştan damar anomalisidir ve anne karnındaki bebekte KAPİLLER DAMAR YUMAĞI oluşurken ortaya çıkar. Böylece arteriyel yani atar damardan venöz damara yani toplar damar yönüne DEVAMLI yüksek basınçlı kan akışı oluşur. Bu yapılar hemanjiomlardan farklıdır, arterivenöz malfomasyonlarda endotel hücrelerinde artış olmaz.
Arteriovenöz malformasyonlar doğum esnasında bebekte var olmasına rağmen anne ve babanın görebileceği bir bulgu VERMEZ. Yalnızca travma, kaza, mikrop kapması gibi nedenlerle veya bebeğin farklı nedenlerle tetkikler yapılması sırasında ortaya çıkarlar. En sık olarak görüldüğü yer sinir sisteminde yani beyinde görülürler. Kafa dışında ayrıca boyun, kol ve bacaklar, gövde ve iç organlarda görülürler. Bu yapıların olduğu bölgede kırmzı-pembe renkli görünüm olabilir ve el konulduğu zaman bu bölgede sanki NABIZ BURADA ATIYORMUŞ bulgusu verirler ve elin altında sanki "dar bir hortumdan su geçiyormuş" hissi verirler. Buraya kulak dayanınca veya doktorların kullandığı dinleme aleti konulunca ÜFÜRÜM duyulur. Bazen o bölgede kansızlığa bağlı ağrı, yara görülebilir veya tam tersi aşırı kan akımına bağlı kanamalar ortaya çıkabilir. Kanın atar damardan toplardamara KISA DEVRE ile geçmesinden dolayı kalpte aşırı kan birikimi ve çarpıntı ve zamanla kalp yetmezliği oluşabilir. Bu yapılar büyüyerek etraftaki diğer normal dokulara veya organlara bası yaparak onların da bozulmalarına yol açabilir.
Doktor tarafından tanı konulabilmesi için hastanın hikayesi dinlenmeli ve doktorun muayene yapması şarttır. Böylece hastaların yüzde doksanının tanısı konur. Şüphe duyulursa ilk olarak DOPLER ULTRASON istenir. MR ve ANJİOGRAFİ de yapılabilir.
Hastaların dörtte üçü çocukluk veya ergenli döneminde tedaviye ihtiyaç duyarlar, diğerleri ise yetişkinliğe kadar ihtiyaç duymazlar. Hastaların genelde şikayeti yoktur ama estetik kaygı, ağrı, dokuda kansızlığa bağlı yaralar, kanama, gelişen kalp yetmezliği ve psikolojik sorunlar tedavinin esas nedenleridir. Bu hastalarda tanı koymak kolaylaşsa da tedavisi de bir o kadar sıkıntılıdır. Bu konu ile tecrübesi olmayan hekimler tedaviye uzak davranmaktadırlar çünkü tedavinin çok ciddi kötü sonuçları olabilmektedir.
TEDAVİ EDİLMESİ İÇİN KARAR KRİTERLERİ NELERDİR?
Kanamalar
Gangren, yaralar
Kansızlığa bağlı sorunlar
Toplar damar yetmezlikleri
Kalp yetmzliği
Yanındaki hayati organlara bası yapmaları
TEDAVİSİ NASIL YAPILIR?
3 ana başlıkta toplanır:
1- Embolizasyon
2- Skleroterapi
3- Açık ameliyat
Embolizasyon demek damarın içindeki aşırı kan akımını tıkayarak durdurmak demektir. Embolizasyon hem tek başına tedavi amaçlı yapılabileceği gibi, ameliyat öncesi kanamayı azaltmak için de yapılabilir. Embolizasyon amacıyla sıvılar (siyanoakrilat, onyx, etanol) veya katılar (polivinil alkol, coil) kullanılabilir. Bu tedavide en sık görülen istenmeyen kötü sonuç yara gelişmesidir. Bunun yanı sıra kansızlık ve ödem de görülebilir.
Skleroterapi ise yüzeyel yerleşim gösteren arteriovenöz malformasyonların tedavisinde, deriden uygulanmaktadır. Yaygın olarak bilinen köpükle varis damarları kurutmasına benzer bir tekniktir.
Açık cerrahi de ise bozuk olan tüm yapılar çıkarılır. Geniş bir cerrahi çıkarma gerekir yoksa ameliyat sonrası tekrar nüksedebilir. Bu nedenle cerrahi yapılması pek istenmez çünkü ameliyat sonrası oluşan yara hattı da güzel durmayabilir. Ayrıca ameliyatta çok ciddi kanamalar oluşabilir. Bu nedenle her kalp ve damar cerrahı bu ameliyatı yapmaz. Ameliyata ayrıca kalp ve damar cerrahının yanında gerekirse plastik cerrah, ortopedi doktoru da girebilir.