Lenfödem hastalığı doğuştan olabileceği gibi iltihaplanma, yaralanma, ameliyat ve/veya ışın tedavisi sonrası olabileceği gibi tırnak rahatsızlıklarından (tırnak batması, mantar…) veya basit bir ayak burkması gibi sıradan nedenlere de bağlı olabilmektedir. Teşhisin erken yapılması çok önemlidir, böylece hastalığın ilerlemesi durdurulur ve geri döndürme için hem hekim hem de hasta ortak çalışmaya başlayabilir. Tanı koymak genelde gecikmektedir çünkü bacak şişliği yapan birçok neden vardır.
Genellikle bacak şişliği nedenlerini bilen sağlık ekibi tanıyı muayenede bile koyabilirken, tecrübesi olmayanlar tarafından zamanında tanı konulamamaktadır. Teşhis koymak için ayağa ve bacağa dokunmak gerekir ve hastanın öyküsünü ayrıntılı dinlemek gerekir. Bazen lenfödem hastalığı, venöz yetmezlik, varis, derin ven trombozu, lipodem, şişmanlık, allerji… gibi hastalıklarla karışır. Bu durumda tecrübeli ellerde yapılan Dopler ve Damar Haritalama yöntemiyle kesin tanı konulur. Bazen ise daha ileri bir teknik olan Lenfosintigrafi yapılması gerekebilir.
Geleneksel olarak lenfödem DOĞUŞTAN (primer) ve SONRADAN (sekonder) olarak sınıflandırılabilir. Primer lenfödem, lenfatik sistemin embriyolojik gelişim bozukluğu (hipoplazi, aplazi, hiperplazi, lenfanjiektazi), vasküler endotelyal büyüme faktör 3’ün mutasyonu (Milroy hastalığı) gibi genetik hastalıklar sonucu meydana gelebilir. Hastalığın görülme yaşına göre de konjenital, prekoks (1-35 yaş arası) ve tarda (35 yaş sonrası) olmak üzere üçe ayrılabilir. Sekonder lenfodem, lenfatik akımın sonradan oluşan sebeplerle (kanser, cerrahi, travma, enfeksiyon, radyoterapi, vb) bozulması sonucu gelişir. İlk hasarın ardından klinik durum genellikle aylar, ya da yıllar geçtikçe sinsice gelişir. Lenfödemin altta yatan nedeni genellikle karmaşıktır ve altta yatan DOĞUŞTAN lenfatik yetersizliğe eklenen SONRADAN bir sebebe bağlı gelişebilir.
Lenfödem başlangıcında derideki şişme, sıvı ve kandaki proteinlerinin hücreler arası mesafede birikimi sonucu oluşur. Lenfödem ilerledikçe yağ dokusunun artması, bağ dokusu ve fibroblastların ve nötrofillerin içeriğinde belirgin bir artış ile cilt ve cilt altı doku kalınlaşabilir.
Lenfosintigrafi, lenfodem tanısında ve ciddiyetinin belirlenmesinde doğru ve güvenilir yöntemdir.
Örnek bir lenfosintigafi filmi:
Siyahla görünen yerler lenf sıvısı. Beyaz oklar arasında görünen yer diz altı lenf damarının tıkanması sonucu kollateral denen yan lenf damarları tarafından lenf sıvısı akımını gösteriyor. Bu durum lenf damarlarının tıkanıklığını dolayısıyla o bacakta lenfödem olduğunu göstermektedir.
