Yaşlılık Döneminde Sağlıklı Yaşam

Toplumun yaşlanması ile birlikte, hastalık profili değişmekte ve kronik hastalıkların sıklığı kronolojik, sosyal ve ekonomik değişimler ile eş zamanlı olarak artmaktadır. Yaşlı nüfusun yaşam kalitesinin sağlanması; bu yüzyıl için olağanüstü bir başarı gerektiren büyük zorluklardan biri olacaktır. İleri yaş grubunda hastalık yükünü artıran bulaşıcı olmayan hastalıklar grubunda ele alınan sağlık sorunları; kardiyovasküler hastalıklar, diabetes mellitus, düşmeler, osteoporoz, ağrı, inmeler, kanser, demans, depresyon işitme ve görme sorunları, çoklu ilaç kullanımı ve yeti yitimi yaşlılarda en temel sorunlardır. Yaşlanan toplumlarda sağlık sorunları yanında; yaşlı ayrımcılığı, yaşlı istismarı, kırılganlık, beslenme yetersizlikleri ve toplumsal sosyal defisitlerin de önemli sorunlar olarak karşımıza çıkabilecekleri göz önüne alınmalıdır. Yaşlı bireylerin öncelikli beklentileri herhangi bir ayrımcılık olmadan sağlık bakım sistemlerinin sağlanmasıdır.

YAŞLILIKTAKİ DEĞİŞİMLER

Yaşamın kaçınılmaz yaşlanma süresince pek çok fizyolojik değişimler olmaktadır. Tükrük salgısı azalır, diş kaybı, Gastroözafegael Reflü sıklığı artar. Gastrik mukoza atrofiye uğrar, karaciğer boyutu azalır. Pankreasta atrofi ,amiloid birikimi ve lipofuksin granülleri oluşmaktadır. Doğal Öldürücü Hücreler' in sayısı , kompleman seviyeleri , humoral yanıt azalır. Makrofaj ve granulositlerin fonksiyonları bozulur. Böbrek kitlesi, kan akımı, Glomerüler filtrasyon hızı, böbreğin konsantrason ve dilüsyon kapasitesi azalır. Kalbin β agonistlere duyarlılığı azalır, atheroskleroz , sistolik hipertansiyon sıklığı artar. Beyin ağırlığı frontal ve temporal lopta daha belirgin olmak üzere azalır. Alveollerinde elastik lif sayısı azalıp, tip III kollagen düzeyi artar. Toraks elastikiyetini kaybeder . Kas hücreleri atrofiye uğrayıp kütlesi azalır.

YAŞLI HASSASİYETİ

Kırılganlık yaşla birlikte organ-sistemlerde fizyolojik rezervin azalması sonucunda gelişen artmış hassasiyet olarak tanımlanabilir. Kırılgan yaşlının; yeti yitimi, bakımevine yatış ve hatta ölüm gibi olumsuz sağlık sonuçları ile karşılaşma riski dinç akranlarına göre belirgin olarak daha yüksektir. Yaşlanmayla gelişen anoreksi, hareketsizlik, gibi çeşitli fizyolojik olaylar sonucu gelişen kan hücrelerinde azalma, kronik hastalıkların komplikasyonları, bağışıklık sisteminde bozukluk, aynı zamanda birbirlerini de etkileyerek, kırılganlığın gelişimine katkıda bulunmaktadır. Kırılgan yaşlının belirlenmesi için kullanılabilecek çeşitli indeksler geliştirilmiştir. Kırılganlık tedavisinde yaşlı birey kapsamlı değerlendirilmeli, tedavi bireyselleştirilmelidir. Var olan kronik hastalıkların tedavisi düzenlenmeli, varsa akut hastalıklar tedavi edilmelidir. Esansiyel amino asitlerden zengin diyet ve gerekirse beslenme suplemanları önerilebilir. Fizik egzersiz, özellikle de kuvvet egzersizleri sarkopeni ile savaşta en önemli araçtır. Gereksinime göre multidisipliner bir yaklaşım geliştirilmelidir. Yaşlının tedavi planına uyumunu artırmak amacı için hem yaşlı hem de yakınları tedavi planı kararına dahil edilmelidir.

DEĞERLENDİRME

Yaşlı hastanın değerlendirilmesi klasik öykü ve fizik muayeneye benzer özellikler gösterse de diğer hasta gruplarına göre bazı farklılıklar içermektedir. Bu yaş grubu fiziksel, işlevsel ve sosyal açılardan diğerlerinden farklı bir yaş grubudur. Bu nedenle yaşlı hastanın sağlık durumunun bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekir. Zamanla ortaya çıkan fizyolojik değişiklikler sonucu oluşan belirtilerle hastalıkların bulguları birbirinden ayrılmalıdır. Yaşlı hastanın değerlendirilmesi hem öykü hem de fizik muayene açısından özel bir dikkat ve özen gerektirir.

GERONTOLOJİ ve GERİATRİ

Yaşlı nüfus dünyada ve ülkemizde giderek artmakta, bu yaş grubunun gereksinimleri de önem kazanmaktadır. Bu gereksinimlerin değerlendirilmesinde yaşlının fiziksel, psikolojik, sosyal, ekonomik, çevresel, ailesel ve toplumsal açılardan farklılıkları göz önüne alınmalıdır. Yaşlı nüfusa sunulan sağlık hizmetlerinin en iyi şekilde planlanması ve organizasyonu için ekip çalışması önemlidir. Ekip çalışmaları çeşitlidir. Geriatrik interdisipliner ekip tarafından kapsamlı geriatrik değerlendirmenin yapılması, korunma, tedavi ve rehabilitasyona yönelik hizmetlerin planlanmasında etkilidir. Çekirdek geriatrik interdisipliner ekibin birinci basamak sağlık hizmeti sunumunda aile hekimi, hemşire ve sosyal hizmet uzmanından oluşmasının uygulanabilir olacağı, gereksinimlere ve olanaklara göre ekibin genişletilebileceği belirtilmektedir.

GÖRME KAYBI

Yaşlanan birey pek çok işlevinde kayıp yaşarken görmeyle ilgili de sorunlar yaşamaya başlar. Görme kaybının nedeni bazen doğrudan gözü ilgilendiren sorunlarken, bazen de sistemik hastalıkların göz üzerindeki etkilerine bağlı olarak gelişir. Yaşlı bireyin görme fonksiyonlarının değerlendirilmesi, hastalıklarının erken dönemde tanınarak tedavi altına alınması hem günlük yaşam aktivitelerini hem de yaşam kalitelerini olumlu yönde etkilediği bilinmektedir. Hastalarının yeni başlayan görme sorununun veya diyabet, ailede glokom öyküsü gibi göz sağlığı için önemli risk faktörlerinin farkında olan, gözün oftalmolog tarafından kontrol ihtiyacının belirlenmesi ve bu hizmete erişim konusunda da hastalarını yönlendirilmelidir.

DUYMA YETİSİ

Yaşlı bireylerde duyu organlarının işlevselliğinin korunması yaşam kalitesi, topluma aktif katılım ve izolasyonun engellenmesi, ruhsal sağlığın sürdürülmesi açısından önemlidir. İşitme kaybı iletişimi kısıtlar ve duygusal, sosyal ve mesleki kayıplara neden olur. Konuşmanın ayırt edilmesi, müzik dinlemekten keyif alma, sosyal olaylara katılım ve seslerin lokalizasyonunda güçlükler nedeni ile yaşam kalitesini olumsuz yönde etkiler. Bu nedenle yaşlıların düzenli işitme muayeneleri yapılmalıdır.

DERİ BAKIMI

Deri yaşlanma belirtilerini en belirgin olarak gösteren kompleks ve dinamik bir organdır. Yaş ilerledikçe derinin birçok koruyucu fonksiyonu bozulur. Hücre yenilenmesi, bariyer fonksiyonu, immün yanıt, yara iyileşmesi, ısı düzenlemesi, mekanik koruma, DNA onarımı, ter ve sebum üretimi ve D vitamini yapımı derinin yaşla birlikte azalan önemli fonksiyonlarıdır. Dermatolojik hastalıklar yaşlılarda belirgin rahatsızlığa neden olur ve sıklıkla göz ardı edilir. Kserozis, pruritus ve ekzema gibi deri ile ilgili birçok sorun yaşlı hastalarda daha sık görülür. Büllöz pemfigoid, deri tümörleri ve bacak ülserleri gibi bazı deri hastalıkları ise özellikle ileri yaşlarda görülür. Bütün bu dermatolojik sorunlar yaşlılarda yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir.

KAS İSKELET SİSTEMİ

Kas iskelet sistemi hastalıkları yaşlılarda kronik yeti yitiminin en önemli sebeplerinden biridir. Kas iskelet sisteminde yaşla ilişkili pek çok hastalık vardır. Osteoartrit, osteoporoz, intervertebral disk dejenerasyonu ve tendon problemleri en sık görülen yaşla ilişkili hastalıklardır.